Wiersze tom 5 (Znak)

Do rąk polskich czytelników trafia piąty tom Wierszy Czesława Miłosza. Znalazły się w nim utwory pisane w latach 1991-2004, w Berkeley i Krakowie - zarówno autobiograficzne, jak i autotematyczne, portrety i „historie ludzkie”, poemat Orfeusz i Eurydyka, medytacje filozoficzne i rozważania quasi-publicystyczne, wreszcie wiersze religijne i modlitwy. Jest to ostatni już tom Wierszy Miłosza, wzbogacony o alfabetyczny spis tytułów wszystkich utworów z poszczególnych tomów Dzieł zebranych.

Zaraz po wojnie. Korespondencja z pisarzami 1945–1950 (Znak)

Korespondencja Czesława Miłosza z pisarzami i przyjaciółmi z lat 1945–1950. Wśród korespondentów są: Jerzy Andrzejewski, Jarosław Iwaszkiewicz, Kazimierz Wyka, Ryszard Matuszewski, Irena i Tadeusz Krońscy, Tadeusz Breza, Jerzy Putrament, Paweł Hertz, Tadeusz Różewicz i Józef Czapski – zaś każdy z bloków listów poprzedza wstęp Miłosza kreślący sylwetkę adresata, dzieje znajomości z nim oraz przynoszący wszelkie niezbędne objaśnienia. Wobec na różne sposoby mitologizowanego obrazu tamtych lat książka ta stanowi bezcenny dokument świadomości twórców w obliczu konfrontacji z nowym ustrojem. To jednocześnie ważne świadectwo życia literackiego w tym szczególnym okresie.

Rozmowy. Tom I (WL)

Wchodzący w skład Dzieł zebranych tom to pierwszy, tak aktualny i obszerny komentarz Czesława Miłosza do własnej biografii i twórczości, a także współczesności. Wspaniały poeta, urodzony na Litwie Noblista, który żył, pisał i nauczał w Stanach Zjednoczonych, by schyłek swego życia spędzić w Krakowie o wątpliwościach i przekonaniach opowiada m.in. Tomaszowi Fiałkowskiemu, Józefowi Tischnerowi, Adamowi Michnikowi, Janowi Błońskiemu, Aleksandrowi Fiutowi, Jerzemu Turowiczowi, Maciejowi Szumowskiemu oraz Krystynie i Stefanowi Chwinom.

Zaczynając od moich ulic (Znak)

"Napisałem w życiu dużo artykułów i esejów, lepszych i gorszych, wygłosiłem też, niezależnie od wykładów na uniwersytecie, sporo odczytów. (...) Tom niniejszy obejmuje wybór moich prac noszących różne daty, pisanych w różnych krajach, w Polsce, we Francji, w Ameryce. (...) Dla przejrzystości podzieliłem całość na rozdziały według pokrewieństwa formy albo tematu, natomiast wewnątrz każdego rozdziału stosuję układ chronologiczny". Czesław Miłosz, Od Autora (fragment)

Przekłady poetyckie (Znak)

Wszystkie (oprócz zawartych w Wypisach z ksiąg użytecznych) przekłady poetyckie Noblisty. Wśród tłumaczonych autorów są między innymi Szekspir, Blake, Baudelaire, Whitman, Jeffers, Auden, Eliot, Yeats, Lorca, Kawafis, poeci murzyńscy i chińscy, mistrzowie Zen i mistyk Kabir – słowem, szeroka panorama najważniejszych dokonań poezji światowej.

Wiersze tom 4 (Znak)

"Widzę wewnętrzną logikę łączącą moje wiersze napisane w wieku lat dwudziestu z wierszami mego wieku dojrzałego i starości (...). Wierzę mocno w bierność poety, który wiersz otrzymuje w darze od sił jemu nieznanych i ma zawsze pamiętać, że dzieło, które stworzył, nie jest jego zasługą. Zarazem jednak jego umysł i wola muszą zachować czujną wrażliwość na to, co go otacza. (...) Potrzebna jest pewna przebiegłość w dobieraniu środków i rodzaj destylacji materiału, aby uzyskać dystans pozwalający na kontemplację rzeczy tego świata bez złudzeń. Nie przesadzę utrzymując, że taka kontemplacja zyskiwała dla mnie wymiar religijny. W ten też sposób moja poezja uczestniczyła w sprawach ludzkich tego historycznego okresu, w którym wypadło żyć mnie i moim współczesnym". Czesław Miłosz, z Przypisu po latach, Wiersze t. 1

Świadectwo poezji. Sześć wykładów o dotkliwości naszego wieku (WL)

Książka niniejsza składa się z sześciu odczytów wygłoszonych przeze mnie w języku angielskim na Uniwersytecie Harvard w roku akademickim 1981/1982. Zostałem tam zaproszony na katedrę zwaną, od imienia jednego ze zmarłych profesorów uczelni, Charles Eliot Norton Chair of Poetry. Niemały to zaszczyt, zważywszy, że lista moich poprzedników na tej katedrze zawiera nazwiska o trwałym znaczeniu dla literatury i sztuki dwudziestego wieku, takie jak Igor Strawiński, T.S. Eliot, E.E. Cummings.(...) Byłem pierwszym poetą słowiańskim na katedrze im. Nortona, nie tylko, również pierwszym poetą z całej mojej środkowej czy środkowo-wschodniej Europy. To znaczyło, że mam okazję przekazać amerykańskiej publiczności coś z naszej, bardzo szczególnej, perspektywy. (Czesław Miłosz)

Księgi biblijne (WL)

Tom gromadzi przekłady wszystkich ksiąg biblijnych tłumaczonych i wydawanych osobno przez noblistę: Księgę Psalmów, Księgę Hioba, Księgi pięciu megilot, Księgę Mądrości, Apokalipsę, Ewangelię według Marka. W opinii ks. Józefa Sadzika księgi Starego Testamentu w tłumaczeniu poety są "niezwykle wierne" w stosunku do oryginału, a jego język "odważny, hieratyczny i twórczo sięgający do rdzennej polszczyzny".

Przygody młodego umysłu Publicystyka i proza 1931-1939 (ZNAK)

Pierwszy w Dziełach zebranych Miłosza tom, który nie jest wznowieniem wcześniej wydanej książki, lecz zbiorem tekstów w większości nieznanych, rozproszonych po czasopismach dwudziestolecia międzywojennego. Składają się nań eseje i szkice, recenzje i programowe manifesty, korespondencje z Paryża i sylwetki literackie, polemiki i pierwsze - udane (i nagradzane) - próby prozatorskie: nowele i opowiadania. Pieczołowicie opracowany edytorsko przez Agnieszkę Stawiarską tom, poprzedzony jej wstępem i opatrzony przypisami, stanowi nieocenione źródło umożliwiające poznanie "młodego" Miłosza, prześledzenie ewolucji jego poglądów literackich, artystycznych, a także kształtowanie się jego stylu i warsztatu pisarskiego.

Wiersze tom 3 (ZNAK)

W skład 3. tomu Wierszy Czesława Miłosza wchodzą utwory pisane w latach 1962-1987, w tym tak znane tomy, jak: Gucio zaczarowany (1965), Miasto bez imienia (1969), Gdzie wschodzi słońce i kędy zapada (1974), Hymn o perle (1982), a także utwory rozproszone, drukowane w tym czasie w czasopismach. Okres ten to długie lata profesury w University of California w Berkeley i dojmującej izolacji w samotni na Grizzly Peak, kiedy to poeta - objęty zakazem druku w kraju i osamotniony wśród nieprzychylnej mu emigracji - pisząc uparcie w języku ojczystym, miał wrażenie, że równa się to wkładaniu wierszy do dziupli w drzewach. Sytuację radykalnie odmieniła Nagroda Nobla i triumfalny powrót twórczości Miłosza do ojczyzny. Wśród wierszy napisanych w ciągu tych 25 lat znajdujemy takie arcydzieła, jak Veni Creator, Moja wierna mowo, Ars Poetica?, Dar, Elegia dla N.N., Oconomia divina, Rue Descartes, Rzeki - tworzące najściślejszy kanon poezji Czesława Miłosza.

Autoportret przekorny. Rozmowy (WL)

Biorąc teraz, po latach, do ręki książkę Aleksandra Fiuta, odczuwam pewną niewygodę. Nie jest ona jednolita i składa się z rozmów prowadzonych ze mną w różnych okolicznościach. Nikt nie chce uwierzyć, że pierwsza część pochodzi z roku 1979 i była nagrana w sześciu sesjach po godzinie każda, wcale nie w celu wydania tego w książce, ale po prostu dla wyzyskania w pracy badawczej mego interlokutora. Potem zgodziłem się na opublikowanie tych rozmów. W innych częściach profesor Fiut występuje już jako dociekliwy badacz mojej biografii, skutecznie przyciskający mnie do muru, tak że wydobywa za mnie rozmaite szczegóły biograficzne i obyczajowe, do których ujawnienia wcale bym się bez tego przymusu nie kwapił. Czesław Miłosz fragment Przypisu po latach

Rozmowy "Podróżny świata" (WL)

Rozmowy Renaty Gorczyńskiej z Czesławem Miłoszem pt. Podróżny świata były jedną z pierwszych książek przybliżających polskiemu czytelnikowi dzieło noblisty. Rozmowy prowadzone w Berkeley w latach 1979-1980, jeszcze zanim Miłosz otrzymał Nagrodę Nobla, ukazały się w roku 1982 w Nowym Jorku opatrzone komentarzami autorki (wyd. krajowe 1992 WL). W niniejszym wydaniu, w ramach Dzieł zebranych pisarza, rozmowy te dają początek kilku tomom rozmów i wywiadów z pisarzem, opublikowanych bądź to w formie książkowej, bądź w czasopismach w kraju i za granicą.

Wiersze tom 2 (ZNAK)

Drugi tom Wierszy Czesława Miłosza zawiera utwory pisane w latach 1948-1969, a zatem w ważnym, przełomowym i trudnym dla poety okresie, na który przypada koniec pobytu na placówce dyplomatycznej w USA, zerwanie z reżimem PRL, dziesięciolecie spędzone na emigracji we Francji, a następnie objęcie katedry literatur słowiańskich na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley w roku 1960 i początek długiego wygnania w samotni na Grizzly Peak. W latach tych ukazały się tak głośne książki, jak Światło dzienne, Traktat poetycki, Król Popiel i inne wiersze i Gucio zaczarowany, oraz wiersze tak znane, jak Do Jonathana Swifta, Piosenka o porcelanie, Esse, Sroczość, Rozmowy na Wielkanoc 1620 roku, Do Robinsona Jeffersa - tworzące ścisły kanon poetyckiego dzieła Miłosza.

Abecadło (WL)

To więcej niż tylko alfabetycznie ułożony zbiór wspomnień, historyjek, osobistych definicji, anegdot o miejscach i ludziach, którzy pozostawili ślad w pamięci poety. Mistrz wskazuje możliwości znalezienia wewnętrznej harmonii, sposoby "ułożenia się" ze światem, który dla pisarza jest zawsze nieobjęty, wielowymiarowy, przeniknięty tajemnicą. Książka jest, zwłaszcza dla młodego czytelnika, elementarzem życiowych nauk, historią XX wieku z komentarzem człowieka zadomowionego w kilku kulturach: wschodnio-, środkowo-, zachodnio- europejskiej i amerykańskiej.

Szukanie ojczyzny (ZNAK)

Edycja w Dziełach zebranych to już trzecie wydanie jednej z najważniejszych i najbardziej osobistych książek 90-letniego Noblisty, mówiącej o wygnaniu i braku "zakorzenienia" związanym z opuszczeniem "kraju lat dziecinnych". Miłosz - który to już raz? - powraca do swoich stron rodzinnych, gromadząc teksty wspomnieniowe, eseje i szkice historyczne dotyczące Wielkiego Księstwa Litewskiego i skomplikowanych związków łączących je przez stulecia z Polską. Przerzucanie pomostów ponad wzajemnymi urazami, obalanie stereotypów i pokonywanie uprzedzeń to istotne cele przyświecające autorowi, dla którego wielką satysfakcją było ukazanie się tej książki na Litwie. Wydanie to Miłosz uzupełnił o ważne wystąpienie, jakim była mowa wygłoszona w 2000 roku podczas Spotkania Noblistów w Wilnie..

Wiersze tom 1 (ZNAK)

Wiosną 2001 roku w Przypisie po latach Poeta tak pisze o swoich wierszach: "Widzę wewnętrzną logikę, łączącą moje wiersze napisane w wieku lat dwudziestu z wierszami mego wieku dojrzałego i starości, aż po późny tom To. Tom 1 Wierszy obejmuje utwory pisane w latach 1930-1945, w tym tak ważne tomy jak Trzy zimy (1936) i Ocalenie (1945). Prezentacja młodzieńczych utworów Miłosza i wierszy pisanych w okupacyjnej Warszawie pozwala prześledzić dojrzewanie jego talentu i przebytą przezeń drogę, ale też uzmysławia, że już w tej wczesnej twórczości wiele jest arcydzieł ujawniających głęboki ton i poetycką siłę, która cechuje całe dzieło jednego z największych poetów XX stulecia.

Rok myśliwego (ZNAK)

Osobliwy diariusz jednego roku, od sierpnia 1987 do sierpnia 1988, zawiera nie tylko sporządzane "na gorąco" refleksje i notatki o podróżach, spotkaniach, lekturach, pracach w ogrodzie i własnej twórczości, ale także wspomnienia (młodzieńcze Wilno, powstanie warszawskie, trudne lata paryskie), portrety przyjaciół i pisarzy, minieseje o sztuce, religii, polityce, historii najnowszej. Ta wielobarwna i wielowymiarowa mozaika ukazuje duchowy autoportret poety i człowieka.

Ziemia Ulro (ZNAK)

Wydany po raz pierwszy w roku 1977 obszerny esej Czesława Miłosza, w którym autor po raz kolejny stawia diagnozę współczesnej literaturze i kulturze, tym razem z perspektywy roku 1975. Stosunek autora do twórczości XX wieku jest krytyczny, czego dowód stanowi choćby takie stwierdzenie: "mój wewnętrzny rozwój mierzę stopniowym wzrostem nieufności do literatury i sztuki mego stulecia". Władza rozumu przekształca dla człowieka świat w piekło za życia - czyli Blake'owskie Ulro. "Mieszkałem w Ulro na długo przed tym, nim dowiedziałem się od Blake'a, jak się ta kraina nazywa, ale nie godziłem się na takie miejsce pobytu" - pisze Miłosz.

Wypisy z ksiąg użytecznych (ZNAK)

Jedyna w swoim rodzaju antologia, mająca charakter całkowicie "autorski", prywatny i subiektywny. Miłosz przełożył i umieścił w niej (opatrując całość interesującym komentarzem-narracją) wiersze, jego zdaniem, ważne dla współczesnego człowieka. Są to utwory pochodzące z różnych epok i kręgów kulturowych: od poetów starożytnych Chin po współczesnych twórców europejskich i amerykańskich, od mistrzów zen po beatników.

Człowiek wśród skorpionów (ZNAK)

Książka wydana w 1962 roku przez Instytut Literacki w Paryżu była jedną z prac, które zapoczątkowały po drugiej wojnie światowej powrót do myśli Stanisława Brzozowskiego. Czesław Miłosz, zawdzięczający w młodości wiele ideowym inspiracjom autora Płomieni , śledzi recepcję jego myśli już to zawłaszczanej, już to egzorcyzmowanej przez różne obozy polityczne, omawia wnikliwie filozofię Brzozowskiego, jego fundamentalną dyskusję z romantyzmem i polską mentalnością zbiorową. Ustosunkowuje się także do głośnej "sprawy Brzozowskiego", nie wierząc w oskarżenia o współpracę pisarza z carską Ochraną i widząc w nim jeszcze jedną ofiarę przysłowiowego "polskiego piekła".

Zdobycie władzy (ZNAK)

"W 1952 roku Les Guildes du Livre w Szwajcarii (rodzaj klubów książkowych) ogłosiły konkurs na powieść (...) Postanowiłem wziąć udział w konkursie, chociaż nigdy dotychczas powieści nie pisałem. Mogłem powziąć taką decyzję, ponieważ, zgadzając się w tym ze Stanisławem Ignacym Witkiewiczem, nie uważałem powieści za dzieło sztuki, jedynie za 'worek', żeby autor mógł tam umieścić to, co ma na wątrobie. Miałem na wątrobie lata drugiej wojny światowej w Polsce i koniec Polski międzywojennego dwudziestolecia. A czytałem wtedy Tukidydesa w przekładzie francuskim o rewolucji na wyspie Korkyra (dziś Korfu) i jego wstrzemięźliwy a bezstronny opis utwierdził mnie w prze-konaniu, że to, co się stało w Polsce w 1944/45 roku, ma w istocie wymiar podobny antycznej tragedii i zasługuje na pokazanie w całej surowości faktów."

Kontynenty (ZNAK)

"Warto zwrócić uwagę na daty sporej części zawartych w tej książce tekstów. Są to lata: 1945, 1946, 1947, 1948, 1949 - czyli wtedy kiedy, najpierw, mieszkałem w Krakowie, a następnie w Waszyngtonie, jako pracownik polskiej ambasady. W tamtym czasie rząd starał się stworzyć pozory legalności i normalności, ale dla patriotów współpraca z nim była zdradą, zdradą też było publikowanie w pismach. Dzisiaj trzeba o tym, z pewnym wysiłkiem, przypominać, bo przecie wiersze i proza drukowane w Polsce w tamtych latach stanowią integralną część literatury polskiej, a główne czasopisma dokonały wysiłków, żeby zachować kulturową ciągłość. Książkę można traktować jako rodzaj dziennika moich kolejnych zainteresowań i fascynacji. Niektóre z nich utrzymały się do dziś..."

Prywatne obowiązki (WL)

Zbiór szkiców, komentarzy, esejów i przekładów, jedna z tych hybrydycznych książek Miłosza, w których refleksjom o literaturze i kulturze współczesnej towarzyszą rozważania na temat własnego rodowodu intelektualnego i poetyckiego, a roztrząsania filologiczne przeplatają się z osobistymi zapiskami i wspomnieniami. To kolejne świadectwo poszukiwania przez Miłosza "formy bardziej pojemnej", wykraczającej poza istniejące gatunki literackie i jednolite, zamknięte kompozycyjnie tomy.

Dolina Issy (WL)

Książka wydana po raz pierwszy w Paryżu w 1955 przez Instytut Literacki. Jest to powieść, ale pełna charakterystycznego dla Miłosza żywiołu eseistycznego, w którym własne wspomnienia splatają się z perspektywą historyczną. Dolina Issy jest mitycznym domem poety, krainą, do której często powraca. Wśród autentycznych realiów zarysowany zostaje świat Miłoszowego dzieciństwa. Wyraźne wątki autobiogra-ficzne kierują ku rzeczywistym zdarzeniom, miejscom i postaciom, a jednak nie można się oprzeć wrażeniu jakiejś baśniowości i nierealności opisanych miejsc. Wiele paraleli łączy Dolinę Issy z poematem Świat, który jest niejako poetycką wariacją tego samego tematu.

Rodzinna Europa (WL)

Pierwsze wydanie miało miejsce w Paryżu w 1958 r. Wydawcą był Instytut Literacki. Książka jest zbiorem esejów o charakterze w dużej mierze auto-biograficznym. Miłosz opisuje miejsca i zdarzenia pamiętane z dzieciństwa, z młodości - szuka historycznej zasady świata i wciąż dziwi się temu, jak los jednego człowieka zostaje uwikłany w jego mechanizmy. Same przemiany kulturalne i cywilizacyjne, jakie zaszły w wyniku wojny i politycznych zawirowań, stają się jednym z tematów. Drogą do podjęcia tego problemu jest np. analiza przedwojennego wychowania, powrót do "miasta młodości", do "miejsca urodzenia". Miłosz konfrontuje swój charakter i światopogląd zrodzony w zupełnie innych warunkach geograficz-nych i kulturowych ze zmianami, jakie dostrzega w otaczającej współczesnoś-ci, w marksistowskiej rzeczywistości, w krajach Zachodu. Jednym z najważniej-szych problemów staje się poszukiwanie własnych korzeni narodowych i kultural-nych, próba rozliczenia się z historią, poszukiwanie tego, co pozwala zachować i ocalić własną tożsamość.

Zniewolony umysł (WL)

Książka-leganda - wydana po raz pierwszy w 1953 roku w Paryżu przez Instytut Literacki. Przez lata torowała Miłoszowi drogę do zachodniego odbiorcy. Uznawana za manifest sprzeciwu wobec władzy komunisty-cznej, była szczególnie dobrze widziana w Ameryce i znienawidzona w krajach Układu Warszawskiego. Jednak dla wielu i tak pozostawała nazbyt lewicowa. Rzeczywiście jednak stanowi przejmującą i dogłębną analizę totalitaryzmu. Tym, co szczególnie interesuje Miłosza, nie są jednak zewnętrzne przejawy ludzkiego upodlenia czy ucisku, ale zniszczenia, jakie czyni w ludzkim umyśle ideologia. Stąd w zakamuflowany sposób posługuje się kluczem osobowym, który pozwala uważnym czytelnikom odnaleźć bohaterów rozważań. Aktualność ksążki polega jednak nie na analizie konkretnej rzeczywistości historycznej, ale na tym, że wskazuje w ludzkiej historii pewne niezmienne i powtarzające się zasady. Stąd w równym stopniu książka stanowi ocenę nie tylko ideologii marksistowskiej, ale wszelkiej ideologii, która zostaje w jakiś sposób narzucona. Ciekawe, że takie powodzenie na świecie zyskała książka, która w gruncie rzeczy miała stanowić studium świadomości wschodnioeuropejskiej.

Widzenia nad Zatoką San Francisco (WL)

Pierwsze wydanie - Instytut Literacki, Paryż 1969. Tak jak Rodzinna Europa, Dolina Issy czy Szukanie ojczyzny były zapisami doświadczenia "europeiskości", jak stanowiły próbę poszukiwania swojej duchowej i narodowej tożsamości, tak Widzenia ...  stanowią zapis doświadcze-nia Ameryki jako rzeczywistości obcej i odmiennej, zarówno technicznie, jak kulturowo; są zapisem zmian w spojrzeniu na historę, przemian własnego światopoglądu w konfrontacji z nowym miejscem. Widzenia... są także próbą oswajania tej nieznanej i dziwnej z początku Ameryki. Wszystko jednak odbywa się w konfrontacji z miejscami, które ukształtowały autora w młodości. Jawi się specyficzny dualizm - poczucie zawieszenia pomiędzy. Ten dualizm otwiera metafizyczną perspektywę poszukiwania swojego ja - zdaje się ono ocalać poprzez konfrontację z doświadczaniem rzeczywistości w jej przemianach i w jej momentach pozornej stagnacji.