W pierwszym wydaniu antologii Postwar Polish Poetry (1963) Czesław Miłosz nie umieścił ani jednego wiersza Anny Świrszczyńskiej. W rozszerzonej wersji tego zbioru (1983), złożonego ze 125 utworów dwudziestu pięciu polskich poetów współczesnych, Świrszczyńska zajmuje poczesne miejsce. Miłosz wybrał siedemnaście jej wierszy. Ilościowo w nowej wersji tej antologii góruje nad nią tylko Zbigniew Herbert. Jeśli zwracam uwagę na te istotne zmiany redakcyjne w antologii, to nie dlatego oczywiście, by wytknąć autorowi, że za pierwszym razem przeoczył ważny głos we współczesnej poezji polskiej, lecz by przypomnieć, że w wypadku Świrszczyńskiej mamy do czynienia z erupcją talentu poetyckiego w dojrzałym wieku, po wielu latach chudych.

Miłosz sięgnął w drugiej redakcji antologii do dwóch jej tomików poetyckich: Jestem baba i Budowałam barykadę; ten ostatni ukazał się w roku 1979 w wersji dwujęzycznej w przekładzie Magnusa Kryńskiego i Roberta McGuire'a, i z niego poeta przytacza osiem utworów. Natomiast dziewięć wierszy Świrszczyńskiej w jego własnym tłumaczeniu zamieszczonych w antologii okazało się początkiem osobnej książki. W roku 1985 Miłosz we współpracy z Leonardem Nathanem, kolegą-profesorem z wydziału retoryki Uniwersytetu Kalifornijskiego, ogłosił przekłady wierszy Świrszczyńskiej w sporym zbiorze pod tytułem Happy as a Dog's Tail. Interesującą formą posłowia do tego tomu jest zapis rozmowy obu tłumaczy o twórczości poetki, używającej za granicą skróconej wersji nazwiska - Świr. Jej wolny wiersz, maksymalnie uproszczony, odnoszący się do konkretu i pozbawiony ozdobników, nasuwa Miłoszowi porównania z poezją Różewicza. Nathan, szukając analogicznego zjawiska w poezji amerykańskiej, zastanawia się nad pewnymi podobieństwami z Sylvią Plath - na przykład w brutalnej uczciwości. Jednakże zastrzega, że to porównanie może okazać się zwodnicze, bo erotyki polskiej poetki, mimo rzadko spotykanej śmiałości, nie są bynajmniej konfesyjne; sprawia to ogromny dystans "Ja" autorskiego do "ja" poetyckiego. Ponadto Annie Świr obce jest psychologizowanie, poetka sięga raczej do archetypu. W miarę zagłębiania się w twórczość poetycką Świrszczyńskiej podziw Miłosza dla niej rośnie. Sprawiły to również jej późne Wiersze o ojcu i matce, stanowiące część pośmiertnie wydanego tomiku Cierpienie i radość (1985). I jego najnowsza książka, Jakiegoż to gościa mieliśmy; O Annie Świrszczyńskiej, jest tego dowodem, złożonym na piśmie: "Ta moja koleżanka pokoleniowa była urzekającą istotą, elfem może albo Rozalindą i Mirandą Szekspira. Broniła malarza, bo kochała go jako ojca, ja natomiast jej bronię, bo jestem w niej (niemal) zakochany". W tym dowodzie (niemal) miłości do zmarłej w 1984 roku poetki, Miłosz stawia ją bardzo wysoko w hierarchii polskich Safon, obok Jasnorzewskiej-Pawlikowskiej i Poświatowskiej. W cytowanym wyżej fragmencie zastanawia jednak słowo "bronię" (prawa do sławy, należy tu dodać). Wydaje się, że dojrzałej i późnej twórczości Świrszczyńskiej nie trzeba bronić, bo ma ona już ustaloną renomę. Jestem baba było rewelacją poetycką początku lat siedemdziesiątych, odnotowaną z uznaniem nie tylko przez krytyków literackich, ale i szerszą publiczność. Wizerunek współczesnej kobiety w tych wierszach był tyleż prowokacyjny wobec zakorzenionych konwenansów społecznych, co i prawdziwy, a głos poetki tchnął siłą i empatią. Dalsze jej tomiki wywołały podobny rezonans. Być może w opinii Miłosza na obronę zasługuje w dzisiejszej Polsce światopogląd Świrszczyńskiej - agnostycyzm graniczący z animizmem, materializm, niechęć do instytucjonalnych form religii. Jeśli jednak o to chodzi, to jej obrońca dochodzi do ciekawych wniosków: ta, która pisze o ciele, okrężną drogą dociera do metafizyki. Z pozoru dziwna to para. Ich poezja nie przystaje do siebie. Miłosz tka przebogaty gobelin, Świrszczyńska - szorstkie płótno. On spina czasy, kontynenty, wydarzenia w jednej linii wiersza:

Charakterystyczną figurą poetycką w erotykach Miłosza jest pars pro toto. Opisywana kobieta bywa najczęściej zredukowana do dłoni lub stopy, ziarnistego brzucha albo delty nóg. Jest przebrana w kostium z epoki, nosi imię znanej postaci literackiej lub mitologicznej. Kochankowie u Świrszczyńskiej pojawiają się w pełnej postaci, nadzy, przystępują do walki miłosnej jak zapaśnicy. U niego miłość bywa najczęściej ewokacją, przedmiotem opisu spraw minionych, wręcz martwą naturą, jak niedościgła Elegia dla N.N. . U niej jest akcją dziejącą się tu i teraz. Uderzająca w jej wierszach dynamika bierze się z twórczego wykorzystania czasowników:

Te wibrujące siłą erotyki "koleżanki pokoleniowej" są przedmiotem podziwu Miłosza. Nie na darmo nazywa on Świrszczyńską "Telimeną wyzwoloną", poświęcając tej tematyce ostatni rozdział swej książki o niej. Jednakże seks (co podkreśla), jak i cała cielesność, z której ta poezja słynie, są bardzo mocno przefiltrowane przez świadomość. "Ja" poetyckie w tych wierszach przygląda się sobie fizycznej i fizjologicznej, sobie zwierzęcej - z poczuciem osobności ciała. "U żadnej innej poetki tak silnego rozdwojenia nie spotkałem - konkluduje Miłosz. - Być może hołdując swoim obciążeniom manichejskim nazywam ją poetką metafizyczną".

I tak oto, co z pozoru różni tych dwoje poetów, zaczyna ich zbliżać do siebie, mimo odmiennych wyborów formalnych. Druga silnie łącząca ich kwestia to stosunek do rzeczywistości. Miłosz, który zawsze pragnął pisać o tym, jak było naprawdę", przypomina o istnieniu nurtu w dwudziestowiecznej poezji polskiej zwanego autentyzmem. Świrszczyńską można śmiało nazwać kontynuatorką tego zapomnianego kierunku. Najpełniej wyraża się to w jej zbiorze Budowałam barykadę (1974). Zdaniem Miłosza, jest to dzieło najwyższej próby, właśnie z uwagi na jego realizm, który można porównać do dokumentalnych fotografii, wywołanych z kliszy pamięci po trzydziestu latach. Wyłania się z nich cały koszmar życia i umierania przez 63 dni w powstańczej Warszawie. Minimalizm środków literackich okazuje się zbawienny dla siły przekazu. Wykształcona w młodości lakoniczna forma, zainteresowanie prozopoezją, umiejętność kaligraficznego rysunku - jak podkreśla Miłosz - wspaniale zaowocowały u poetki w wieku dojrzałym, nasycone nowymi treściami, w których biografia własna i najbliższych (niezapomniane studium ojca-malarza) odgrywa niepoślednią rolę.

Miłosz zetknął się ze Świrszczyńską osobiście pod koniec lat trzydziestych w Warszawie. Już wtedy budziła jego zainteresowanie. W podziemnej antologii Pieśń niepodległa zamieścił jeden jej wiersz - Rok 1941 , który doczekał się następnie licznych przeróbek w kolejnych jej zbiorach. Nota bene, te warianty są przedmiotem jego analizy w książce o Świrszczyńskiej. Ponownie spotkał poetkę po wielu latach, podczas pamiętnej wizyty w Polsce w czerwcu 1981 roku. Opowiadał, że ujrzał krzepką, przystojną kobietę z grzywą siwych włosów. Pod koniec 1983 roku przesłał jej odbitki szczotkowe tomu Happy as a Dog's Tail . Ucieszył się, że sprawił jej tym wielką radość. Był to dla niej prezent na odejście.

Przeglądając niedawno słownik wyrazów obcych, natrafiłam na hasło "analekta". Określano tak niegdyś wypisy z jednego lub wielu autorów, zaopatrzone w objaśnienia, dla celów dydaktyczno-naukowych. Jakiegoż to gościa mieliśmy to mądre, pełne ciepła i osobistego tonu analekta Miłosza ze Świrszczyńskiej. Ważnym uzupełnieniem dyskursu oraz sporej liczby przytoczonych wierszy są zdjęcia z archiwum rodzinnego poetki, oraz reprodukowany na okładce jej portret jako jedenastoletniej dziewczynki pędzla ojca, malarza Jana Świerczyńskiego.